Türkiye’de ve Dünyada Ayçiçeği Üretimi

Ayçiçeği, Türkiye’de yağlı tohum denince ilk akla gelen bitkilerimizden biri. Yağlık ve çerezlik olarak iki tip ayçiçeği yetiştiriliyor. Ülkemizde çiğit, soya, yerfıstığı, haşhaş, susam, kolza ve aspir olarak sıralayabileceğimiz yağlı tohumların da tarımı yapılıyorken; ayçiçeği en çok ekim alanına ve üretime sahip yağ nebatı olarak öne çıkıyor.

Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü 2018 Senesi Ayçiçeği Raporu’na göre, Türkiye’de bitkisel ham yağ imalatının yüzde 50’si ayçiçeğinden karşılanıyor.


Pazar kıymeti gün geçtikte artıyor


Ayçiçeğinin bu kadar rağbet görmesinin nedenlerini kavramak için, kullanım bölgesine bakmamız kafi oluyor. Türkiye’de ve dünyada piyasa kıymeti her geride bıraktığımız gün çoğalan yağlı nebatlar, yağ imalatının yanında un, yem, biodizel gibi endüstrilerde hammadde ya da katkı maddesi olarak kullanılabiliyor. Bilhassa Türkiye’de bitkisel yağ olarak genellikle ayçiçek yağının seçenek edilmesi ve abuhava adaptasyonunun yüksek olmasıyla, ülkemiz için ehemmiyetli tek yağ nebatı durumuna geliyor.


Türkiye’de 2018-19 imalat sezonunda 2,1 milyon ton ayçiçeği üretildi


Gelişmekte olan ülkelerin besin taleplerinin yanında biodizel isteği de yükselişte. Bu trend, yağlı tohum imalatının hem besin hatta yakıt ihtiyacını karşılamak emeliyle yükselmesine yol açıyor. Amerika Entegre Devletleri Tarım Bakanlığı‘nın bilgilerine göre, 2019 imalat sezonunda dünyada ayçiçeği yağlı tohumu üretimi 50,56 milyon ton olarak meydana geldi, böylelikle tek evvelki sezona göre yüzde 7,69 artış göstermiş oldu. Türkiye İstatistik Kurumu’nun bitkisel imalat istatistiklerine göre ise 2019 seneninde ayçiçeği üretimi tek evvelki seneye göre yüzde 7,7 artarak 2,1 milyon ton oldu.


Türkiye’de ithal edilen ayçiçeği miktarı 2018-19 sezonunda azaldı


Ayçiçeği imalatında Ukrayna ve Rusya başı çekerken; bu iki ülkeyle beraber AB ülkeleri, dünyada imal edilen ayçiçeğinin yüzde 72,1’ini karşılıyor. 2018-2019 sezonunda toplam ayçiçeği yağlı tohum ithalatının yüzde 52’si AB ülkeleri ve Türkiye doğrulusunda gerçekleştirilmiş durumda.

2017-18 imalat sezonunda dünyada ayçiçeği üretimi

Ukrayna – 13,5 milyon ton

Rusya – 11 milyon ton

AB Ülkeleri – 9,99 milyon ton

Arjantin – 3,4 milyon ton

Çin – 2,58 milyon ton

Türkiye – 1,7 milyon ton

ABD – 970 bin ton

Kaynak: Oil World Monthly, 2019


Türkiye’de Ayçiçeği Üretimi

Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü 2018 Senesi Ayçiçeği Raporu‘na göre, ayçiçeği tarımı daha fazla Marmara Bölgesi‘nde yapılıyor. Ayçiçeği çoğunlukla buğday ve arpa ile nöbet ekimine giriyor. Yapılan maliyet politikalarına bağlı olarak, çiftçiler uzun seneler üst üste aynısı ürünü ekebiliyor. Bu nedenden dolayı şayet hububatı seçenek ederlerse, ayçiçeği ekim kısmı o sene için azalma gösterebiliyor.

İç Anadolu ili ise Marmara Bölgesi’nden ardından ayçiçeği ekimi itibariyle ikinci sırada yer alıyor. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği‘ne bağlı Ziraat Mühendisleri Odası‘nın 2018 tarihli ayçiçeği raporuna göre, ayçiçeği ekimi nihai senelerde Akdeniz Bölgesi’nde de yaygınlaştı. Alanda bilhassa zemin olmayan eğimli arazilerde, şubat ve mart aylarında ayçiçeği ekimi inşa ediliyor ve temmuz ayında hasat ediliyor. Bu hasat ile imalat sezonunun ilk ayçiçeği elde edildiği için alım ücretleri da yüksek oluyor. Bu da bölgedeki ayçiçeği yapımcılarına pozitif yansıyor.

Ülkemizde öğrenci göre, kalifiye tek ayçiçeği türü olan yüksek oleikli ayçiçeği de yetiştiriliyor. Ticaret Bakanlığı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü 2018 Senesi Ayçiçeği Raporu’na göre nihai senelerde bilhassa ABD, Fransa ve İspanya’da kızartma ve biodizel için henüz makul tespit edilen ve yaygınlaşmaya başlayan oleik tip ayçiçeği, 1000 Rençper 1000 Bereket programı kapsamında sözleşmeli tarım anlaşmasıyla üretimi destekleniyor olacak.


2017-18 imalat sezonunda Türkiye’de yağlık ayçiçeği imalatının illere dağılımı

Tekirdağ – %19

Konya – %13,2

Edirne – %10,7

Kırklareli – %16,5

Adana – %9,8

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı Tarımsal Ekonomi ve Siyaset Geliştirme Enstitüsü, 2019